W okresie od 27 do 29 czerwca 2026 r. w całej Polsce wystąpiły fale upałów i wyjątkowo silne nasłonecznienie (temperatury 35-38oC, a nawet powyżej 40oC), które mocno dały się we znaki plantatorom owoców jagodowych. Ponadto długotrwała susza i brak opadów atmosferycznych wiosną i na początku lata br. miały pewien wpływ na straty w plonowaniu różnych gatunków.
Ekstremalne warunki pogodowe w tym okresie bezlitośnie pokazały wrażliwość lub tolerancję różnych popularnych gatunków uprawianych na stres abiotyczny, powodując duże uszkodzenia poparzenia słoneczne liści na krzewach, a szczególnie owoców, o delikatnej skórce. Szczególnie, że w większości analizowanych gatunków wystąpiły one w końcowym okresie dojrzewania i zbioru owoców. Przedstawiam/my aktualną sytuację ekstremalnych warunków pogody i ich wpływ na wybrane gatunki roślin jagodowych na podstawie obserwacji przeprowadzonych na polach doświadczalnych Zakładu Hodowli Roślin Ogrodniczych (ZHRO) Instytutu Ogrodnictwa – PIB w Skierniewicach.
Agrest
To jeden z najbardziej „poszkodowanych” gatunków tego lata, na którym owoce wystawione na bezpośrednie działanie słońca dosłownie ugotowały się na pędach, co prowadziło do powstawania rozległych, białawych oparzeń, mięknięcia i masowego opadania zaparzonych owoców (fot. 1).
Porzeczka czarna i czerwona
Podobne, duże uszkodzenia wystąpiły, u których intensywne promieniowanie UV doprowadziło do przedwczesnego zasychania i marszczenia się owoców bezpośrednio w gronach, a na blaszkach liściowych pojawiły się wyraźne zbrązowienia i nekrozy, drastycznie osłabiając rośliny (fot. 2).
Malina
Silny stres słoneczny nie ominął również tego gatunku, u których powszechnie wystąpiło zjawisko zbielenia pojedynczych pestkowców owocu, a także „poparzenia” liści wystawionych głównie na najbardziej nasłoneczniona stronę południową (fot. 3).
Truskawka
W uprawie polowej tego gatunku ekstremalne wysokie temperatury oraz silne nasłonecznienie występujące w analizowanym okresie przyczyniły się do uszkodzenia („poparzenia”) owoców, głównie słabiej ulistnionych odmian, a także roślin u większości obserwowanych genotypów (fot. 4).
Jagoda kamczacka
Owoce wszystkich uprawianych odmian na naszych plantacjach zbierane były przed wystąpieniem silnych upałów, dlatego owoce te „uchowały” się przed uszkodzeniami przez wysokie temperatury i nasłonecznienie. Jednak oparzenia słoneczne można zaobserwować na liściach u większości odmian zgromadzonych w kolekcji odmian ZHRO (fot 5).
Borówka wysoka
Upał powodowany przez wysokie temperatury oraz duże nasłonecznienie wystąpiło tuż przed dojrzewaniem owoców w przypadku zdecydowanej większości odmian tego gatunku. Tak więc, charakterystycznych uszkodzonych owoców nie obserwowano na naszych polach doświadczalnych, szczególnie, że krzewy są nawadniane systemem kroplowym. Jedynie, niektóre liście wystawione na silne słonce są poparzone (fot. 6).
Na tle tych uszkodzonych w/w roślin jagodowych niezwykle pozytywnie odznaczają się jednak inne gatunki krzewów owocowych, które doskonale zniosły tegoroczne anomalie pogodowe.
Świdośliwa olcholistna
Pomimo ekstremalnych upałów i nasłonecznienia, na krzewach nie odnotowano w tym sezonie żadnych widocznych uszkodzeń słonecznych. Zarówno liście, a głównie dojrzałe owoce pozostały w idealnej kondycji, co ostatecznie potwierdza niezwykle wysoką, naturalną tolerancję tego gatunku na stres abiotyczny (fot. 7).
Pigwowiec japoński
Egzamin z tegorocznych upałów i nasłonecznienia celująco zdały również krzewy i owoce tego gatunku. Dość grube, skórzaste liście charakteryzują się wysoką tolerancją na poparzenia, a niezwykle twarda, woskowana skórka owoców tworzy naturalną barierę, której ostre letnie słońce nie jest w stanie ich uszkodzić (fot. 8).
Bieżące obserwacje i analiza wyników z doświadczeń polowych w IO–PIB w Skierniewicach (centralna Polska) z 2026 roku pokazuje, że uzyskanie wysokiej jakości plonów owoców agrestu czy porzeczek, będzie coraz częściej wymagało kosztownych inwestycji w systemy zacieniające, czy nawanianie kroplowe wraz z zamgławianie.
Z drugiej strony naturalna tolerancja świdośliwy olcholistnej i pigwowca japońskiego na upał i słońce wyraźnie wskazuje, że to właśnie oba gatunki są godne polecenia do uprawy na większą skalę w naszym kraju, jako opłacalna i „bezpieczna” alternatywa dla polskiego sadownictwa w dobie zmieniającego się (ocieplenia) klimatu w Polsce.
Autorzy: dr. inż. Łukasz Seliga, prof. dr hab. Stanisław Pluta, Zakład Hodowli Roślin Ogrodniczych, Instytut Ogrodnictwa – PIB w Skierniewicach
fot 1–8 Ł. Seliga
Hodowla twórcza i badania wykonane zostały w Instytucie Ogrodnictwa – PIB, Skierniewicach, w ramach dotacji celowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Hodowla i nasiennictwo roślin uprawnych (2026), zadania celowe: 3.4, 3.5, 3.6, 3.7, 3.11, 3.16, 3.17.
