Sezon 2026 zapisze się w historii jako jeden z najtrudniejszych dla producentów czarnej porzeczki. Wiosenne przymrozki, długotrwały deficyt opadów, a następnie fala ekstremalnych upałów spowodowały ogromne straty na wielu plantacjach w całej Polsce. Podczas finału projektu Porzeczka 2026 wyjątkowym gościem był prof. Stanisław Pluta – wybitny hodowca, twórca odmian Tisel i Tihope. Wspólnie z plantatorem Dariuszem Szymczakiem i Iwoną Polewską-Jankowiak z Bio-Gen, podsumowali sezon oraz wskazał kierunki, w których powinna rozwijać się uprawa czarnej porzeczki w obliczu postępujących zmian klimatu.
Sezon 2026 pokazał, jak duże znaczenie ma właściwe prowadzenie plantacji
Zdaniem prof. Stanisława Pluty projekt realizowany na plantacji Dariusza Szymczaka miał wyjątkową wartość praktyczną, ponieważ doświadczenia prowadzono w warunkach typowego gospodarstwa towarowego. Dzięki temu można było na bieżąco obserwować reakcję roślin na kolejne stresy środowiskowe oraz ocenić skuteczność zastosowanych technologii wspierających kondycję krzewów.
Profesor zwrócił uwagę na bardzo wyraźne różnice pomiędzy sąsiadującymi kwaterami tej samej odmiany Tihope. Na plantacji, gdzie konsekwentnie realizowano program wzmacniający kondycję roślin i utrzymano dobrze rozwiniętą powierzchnię asymilacyjną, skutki wysokich temperatur były zdecydowanie mniejsze. Liście skuteczniej chroniły owoce przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych, dzięki czemu ograniczono skalę uszkodzeń. Zupełnie inaczej wyglądała druga kwatera, na której widoczne były silnie poparzone liście oraz owoce. Taki kontrast najlepiej pokazał, jak ogromne znaczenie ma utrzymanie roślin w dobrej kondycji przez cały sezon wegetacyjny.
Ekstremalne temperatury stają się nowym wyzwaniem w uprawie czarnej porzeczki
Prof. Stanisław Pluta podkreślił, że w swojej ponad 40-letniej pracy naukowej rzadko obserwował sezon o tak niekorzystnym przebiegu. Połączenie temperatur przekraczających 35°C, intensywnego promieniowania słonecznego oraz wielotygodniowego niedoboru opadów stworzyło warunki, które doprowadziły do masowego występowania poparzeń liści i owoców czarnej porzeczki.
Jak zaznaczył, trudno jednoznacznie przewidzieć, czy podobne zjawiska będą powtarzać się każdego roku, jednak zmiany klimatu sprawiają, że producenci muszą przygotować się na coraz częstsze występowanie ekstremalnych warunków pogodowych. Oznacza to konieczność zmiany podejścia zarówno do technologii produkcji, jak i do planowania nowych plantacji.
Plantatorzy ponieśli podwójne straty
Dariusz Szymczak zwrócił uwagę, że sezon 2026 był wyjątkowo trudny również z ekonomicznego punktu widzenia. Najpierw plantatorzy ponosili wysokie koszty ochrony plantacji przed wiosennymi przymrozkami, inwestując w zabiegi i rozwiązania mające uratować przyszły plon. Gdy wydawało się, że najgorsze już minęło, pojawiły się rekordowe upały, które w wielu gospodarstwach zniszczyły znaczną część owoców tuż przed zbiorem.
Jak podkreślał plantator, dla wielu producentów oznaczało to podwójną stratę – wysokie koszty produkcji oraz brak plonu, który pozwoliłby odzyskać poniesione nakłady. Problem nie dotyczył pojedynczych gospodarstw, ale plantacji zlokalizowanych praktycznie w całym kraju.
Hodowla nowych odmian będzie odpowiedzią na zmiany klimatu
Według prof. Stanisława Pluty tak ekstremalny sezon jest jednocześnie bardzo cennym doświadczeniem dla programu hodowlanego prowadzonego w Instytucie Ogrodnictwa. Setki klonów hodowlanych rosnących na polach doświadczalnych zostały poddane naturalnej selekcji w warunkach silnego stresu termicznego i wodnego.
Profesor wyjaśnił, że obecnie prowadzone są szczegółowe obserwacje materiałów hodowlanych, które pozwolą wytypować genotypy wykazujące większą tolerancję na wysokie temperatury oraz okresowe niedobory wody. W przyszłości mogą one stać się podstawą nowych odmian czarnej porzeczki lepiej przystosowanych do zmieniającego się klimatu. To właśnie hodowla nowych odmian będzie jednym z najważniejszych elementów zapewniających stabilność produkcji w kolejnych latach.
Projekt Porzeczka 2026 dostarczył wiedzy, która będzie procentować
Finał projektu Porzeczka 2026 pokazał, że przyszłość uprawy czarnej porzeczki będzie wymagała łączenia wiedzy naukowej z praktyką plantatorów. Ekstremalne warunki pogodowe coraz częściej będą weryfikowały skuteczność stosowanych technologii, dlatego inwestycje w nowoczesne rozwiązania, odpowiednie prowadzenie plantacji oraz hodowlę nowych odmian stają się nie tyle wyborem, ile koniecznością. Doświadczenia zebrane podczas tegorocznego projektu będą cenną wskazówką dla producentów przygotowujących się do kolejnych sezonów.
