To była jedna z najtrudniejszych nocy dla sadowników i plantatorów owoców jagodowych w ostatnich latach. W nocy z 26 na 27 kwietnia 2020 roku temperatura przy gruncie spadła miejscami nawet do –9°C. W praktyce oznacza to, że nie mieliśmy do czynienia z typowym przymrozkiem, lecz z silnym, długotrwałym mrozem, który w wielu gospodarstwach doprowadził do poważnych strat.
Mróz zamiast przymrozku
Spadki temperatury od –4°C do nawet –9°C odnotowano w całym kraju. Co szczególnie niepokojące, niskie temperatury utrzymywały się przez wiele godzin – od około 20:00–21:00 wieczorem aż do wschodu słońca, czyli do godziny 5:00 rano. Tak długi okres oddziaływania mrozu znacząco zwiększył skalę uszkodzeń, zwłaszcza w przypadku roślin znajdujących się w wrażliwych fazach rozwojowych.
Najgorszy moment dla roślin
Krytyczny okazał się moment wystąpienia mrozu. Na wielu plantacjach truskawki znajdowały się w fazie początku kwitnienia lub tuż przed nim. Borówki miały już rozwinięte pąki kwiatostanowe, porzeczki były w trakcie kwitnienia, a maliny znajdowały się w pełni wegetacji, tuż przed kwitnieniem.
To właśnie w tych fazach rośliny są najbardziej podatne na uszkodzenia spowodowane niską temperaturą. Nawet niewielkie spadki poniżej zera mogą powodować straty, a przy temperaturach sięgających –7 czy –9°C dochodzi do poważnych uszkodzeń tkanek generatywnych, co bezpośrednio przekłada się na ograniczenie plonowania.
Plantatorzy walczyli do końca
W wielu gospodarstwach podejmowano intensywne działania, aby ograniczyć skutki mrozu. Na plantacjach truskawek stosowano okrywanie agrowłókniną, uruchamiano systemy zraszania nadkoronowego, wykorzystywano zamgławianie oraz zadymianie.
Choć każda z tych metod mogła w pewnym stopniu pomóc, przy tak ekstremalnych i długotrwałych spadkach temperatur ich skuteczność była ograniczona. Kluczowe znaczenie miał czas rozpoczęcia ochrony oraz ciągłość jej stosowania, jednak w wielu przypadkach nie udało się w pełni zabezpieczyć roślin.
Najtrudniejsza sytuacja w rejonie Warki
Szczególnie niskie temperatury odnotowano w rejonie Warki, między innymi w miejscowości Hornigi, gdzie realizowany jest projekt Truskawkowe Inspiracje. Tam temperatura przy gruncie spadła do –9°C i utrzymywała się przez około 7 godzin.
W takich warunkach straty są nieuniknione. Uszkodzeniu ulegają nie tylko kwiaty, ale również słupki, co uniemożliwia zawiązywanie owoców. W przypadku truskawek może to prowadzić do powstawania zdeformowanych owoców, a w wielu uprawach do znaczącej redukcji plonu już na etapie pąków.
Prognozy zawiodły plantatorów
Sytuacja jest tym bardziej druzgocąca, że prognozy pogody nie zapowiadały aż tak głębokich spadków temperatury. Wskazywano, że wartości mogą obniżyć się jedynie do poziomu od –1°C do –3°C, co dla wielu plantatorów oznaczałoby znacznie mniejsze ryzyko strat i inne decyzje dotyczące zakresu ochrony.
– Taka sytuacja jest tym bardziej druzgocąca, że prognozy pogody nie wskazywały na aż takie wysokie spadki temperatury, bowiem mówiły jedynie, że te temperatury mogą spaść do minus jeden, minus trzech stopni Celsjusza. To dla nas ogromny cios dla całego gospodarstwa. Część plantacji truskawek przykryliśmy agrowłókninami, ale nie wszystkie. Widać już, że kwiatostany, które wyszły w koron są przemarznięte – mówi zrozpaczony Mateusz Włodarczyk, który prowadzi gospodarstwo w Hornigach i projekt Truskawkowe Inspiracje.
Kolejny trudny rok dla plantatorów
Już teraz można stwierdzić, że dla wielu gospodarstw będzie to kolejny rok z obniżonym plonem owoców jagodowych. Największe obawy budzi jednak fakt, że była to pierwsza tak zimna noc w sezonie i istnieje ryzyko wystąpienia kolejnych epizodów przymrozków.
Powtarzające się ekstremalne zjawiska pogodowe sprawiają, że produkcja owoców jagodowych staje się coraz bardziej ryzykowna. W wielu gospodarstwach oznacza to nie tylko straty w bieżącym sezonie, ale również długofalowe konsekwencje dla stabilności produkcji i opłacalności upraw.
