Czy w nowoczesnej uprawie malin, zwłaszcza prowadzonej w substracie kokosowym, warto stosować preparaty mikrobiologiczne i mikoryzowe? Jeszcze kilka lat temu wielu producentów odpowiadało na to pytanie z dużą rezerwą. Skoro rośliny rosną w wysokiej jakości podłożu, mają precyzyjną fertygację i optymalne nawożenie, czy dodatkowe wprowadzanie mikroorganizmów rzeczywiście przynosi wymierne korzyści?
Na to pytanie próbują odpowiedzieć doświadczenia prowadzone w projekcie Malinowe Factory. O ich założeniach i pierwszych obserwacjach rozmawiali dr Paweł Krawiec oraz Tomasz Szuławy z firmy Ceres.
Sukces doświadczeń z 2025 roku
Punktem wyjścia były wyniki uzyskane w ubiegłym sezonie na plantacji gruntowej prowadzonej w ramach Malinowego Factory. Zastosowano tam preparaty biologiczne zawierające mikroorganizmy ryzosferowe oraz grzyby z rodzaju Trichoderma (tab. 1).
Tabela. 1. Produktywność pędów maliny odmiany ` Enrosadira` w 2025 r. w tunelowej uprawie w gruncie w 2025 r. w Karczmiskach
| Kombinacja | Liczba kwiatostanów na pęd (szt.) | Liczba kwiatów w kwiatostanie (szt.) | Liczba owoców na pęd (szt.) |
| kontrola | 19,4 | 8,6 | 167 |
| Sphera+Triash | 21,7 | 10,6 | 229 |
Trzeba wiedzieć, że wiosna 2025 nie sprzyjała wzrostowi pędów malin owocujących na pędach tegorocznych w tunelowej uprawie gruntowej. Od początku marca do końca maja temperatura poniżej 0°C spadła na zewnątrz tunelu 24 razy. Po posadzeniu sadzonek 17.04. w okresie przymrozków kwietniowych i majowych rzędy roślin były okrywane agrowłókniną szerokości 1,6 m i gramaturze 23 g/m2. Warunki meteorologiczne panujące w okresie prowadzenia doświadczenia, w szczególności nieregularny przebieg temperatur, okresowe spadki temperatur nocnychstanowiły istotny czynnik stresowy dla roślin malin uprawianych w tunelu.
Zbiór w sezonie 2025 trwał około 6 tygodni. Owoce zbierano 16 razy.
Zastosowanie preparatów Sphera + Triash istotnie wpłynęło na plonowanie maliny odmiany ‘Enrosadira’ uprawianej w tunelu w gruncie. W porównaniu z obiektem kontrolnym odnotowano wyraźny wzrost sumy plonu z 1 ha, który wyniósł 6,06 t·ha, co stanowiło zwiększenie plonu o 33,4%.
Analiza dynamiki dojrzewania owoców wskazuje, że w kombinacji Sphera + Triash większy udział plonu przypadał na środkową i późniejszą część okresu zbiorów. Skumulowany udział plonu w kolejnych terminach był wyższy niż w kontroli, co świadczy o wydłużeniu okresu intensywnego owocowania oraz bardziej równomiernym rozłożeniu plonu w czasie.
Zastosowanie preparatu nie miało negatywnego wpływu na wielkość owoców. Średnia masa jednego owocu była zbliżona do kontroli, co wskazuje, że wzrost plonu wynikał głównie ze zwiększonej liczby owoców. Potwierdza to analiza produktywności pędów, w której stwierdzono wyraźny wzrost liczby kwiatostanów oraz liczby owoców na pęd w porównaniu z obiektem kontrolnym.
Owoce z kombinacji Sphera + Triash charakteryzowały się nieco wyższą zawartością ekstraktu w pełni zbiorów oraz porównywalną jędrnością, co świadczy o utrzymaniu wysokiej jakości handlowej owoców (tab. 2).
Tabela 2. Zawartość ekstraktu w owocach maliny odmiany ‘Enrosadira’ w 2025 r. w tunelowej uprawie w gruncie w 2025 r. w Karczmiskach
| Kombinacja | Zawartość ekstraktu w owocach (%) | średnia (%) | |
| początek zbiorów | pełnia zbiorów | ||
| kontrola | 7,6 | 10,3 | 9,5 |
| Sphera+Triash | 7,8 | 11,7 | 9,8 |
Istotny wzrost wartości wskaźnika SPAD sugeruje poprawę stanu odżywienia roślin i intensywniejszą aktywność fotosyntetyczną, co jest zgodne z mechanizmem działania preparatów opartych na mikroorganizmach glebowych i stymulacji systemu korzeniowego.
W kombinacji Sphera + Triash obserwowano umiarkowany, lecz stabilny wzrost wysokości pędów, przy jednoczesnym skróceniu długości międzywęźli w porównaniu z kontrolą (tab. 3). Taki typ wzrostu świadczy o lepszym zbilansowaniu rozwoju wegetatywnego i generatywnego, a także o korzystniejszym rozmieszczeniu organów generatywnych wzdłuż pędu. Krótsze międzywęźla sprzyjały większej koncentracji kwiatostanów i owoców, co bezpośrednio przekładało się na wyższą produktywność pędów bez nadmiernego wydłużania roślin.
Tabela 3. Wzrost roślin maliny odmiany ` Enrosadira ` w 2025 r. w tunelowej uprawie w gruncie w 2025 r. w Karczmiskach
| Kombinacja | Wysokość pędu (cm) | Liczba rozgałęzień na pęd (szt.) | Liczba węzłów na pędzie (szt.) | Długość międzywęźli pędu (cm) | SPAD |
| kontrola | 177,5 | 1,8 | 36,6 | 4,9 | 656 |
| Sphera+Triash | 173,5 | 2,0 | 39,0 | 4,5 | 677 |
Rośliny traktowane preparatami Sphera + Triash charakteryzowały się wyraźnie zwiększoną zdolnością do rozgałęziania, co potwierdzają wyższe wartości liczby rozgałęzień bocznych w porównaniu z kontrolą. Taki sposób wzrostu sprzyjał tworzeniu większej liczby pędów.
Wnioski z 2025 roku
Zastosowane rozwiązanie – Sphera + Triash – istotnie zwiększyło plon maliny odmiany ‘Enrosadira’ w pierwszym roku po posadzeniu w warunkach tunelowej uprawy gruntowej, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej jakości owoców. Wzrost plonu wynikał przede wszystkim ze zwiększenia produktywności pędów, wyrażonej większą liczbą kwiatostanów i owoców, a nie ze zmiany wielkości pojedynczych owoców. Zaobserwowane różnice w architekturze roślin wskazują, że badany program mikrobiologiczny wpływał na wzrost malin w sposób ukierunkowany i funkcjonalny, a nie wyłącznie stymulujący biomasę wegetatywną. Kombinacja Sphera + Triash sprzyjała bardziej kompaktowej budowie roślin z dużym potencjałem rozgałęzień i wysoką produktywnością pędów. Uzyskane wyniki potwierdzają zasadność stosowania obu produktów jako skutecznych narzędzi wspierających plonowanie malin w warunkach stresowych
Efekty uzyskanie w 2025 roku okazały się bardzo interesujące. Jak podkreśla Tomasz Szuławy, w warunkach wieloletniej monokultury, gdzie gleba była wyraźnie zmęczona, uzyskano ponad 30-procentowy wzrost plonu. Równie ważnym efektem było przyspieszenie owocowania. W pierwszym tygodniu zbiorów rośliny objęte programem biologicznym wydały więcej owoców, co przełożyło się na wyższą opłacalność produkcji, ponieważ najwcześniejsze maliny osiągają najwyższe ceny.
To właśnie te wyniki stały się impulsem do rozszerzenia doświadczeń w sezonie 2026.
Czy mikroorganizmy są potrzebne również w kokosie?
Nowe doświadczenie założono na odmianie 'Enrosadira’, uprawianej w donicach wypełnionych substratem kokosowym. Oprócz porównania samego systemu uprawy ocenia się również wpływ biologii gleby na rozwój roślin.
Jak zauważa Tomasz Szuławy, wielu producentów zakłada, że w wysokiej jakości podłożu kokosowym stosowanie mikroorganizmów nie jest konieczne. Właśnie dlatego postanowiono sprawdzić, czy dodatek preparatów biologicznych przyniesie korzyści również w uprawie bezglebowej.
Dwa sposoby aplikacji
W doświadczeniu porównuje się dwa warianty wprowadzania mikroorganizmów. Pierwszy polegał na moczeniu bryły korzeniowej sadzonek przed sadzeniem. Całe multiplaty zanurzano w przygotowanym roztworze preparatu mikoryzowego do pełnego nasiąknięcia, następnie pozostawiano do obcieknięcia i sadzono rośliny. Jak podkreślali rozmówcy, zabieg nie wydłuża znacząco pracy, a dodatkowo zapewnia dobre uwilgotnienie bryły korzeniowej przed posadzeniem.
Drugą metodą było podlanie roślin preparatami około dwóch tygodni po posadzeniu, gdy korzenie zdążyły już częściowo przerosnąć substrat. Dzięki temu mikroorganizmy trafiały bezpośrednio w aktywną strefę korzeniową.
Jak przygotować preparaty?
Tomasz Szuławy zwraca uwagę, że skuteczność biologii zależy nie tylko od samego preparatu, ale również od właściwego przygotowania roztowu.
Zarówno preparat Triash (zawierający trzy szczepy Trichoderma), jak i preparat Sphera (mikroorganizmy ryzosferowe) miesza się z aktywatorem Carbogen w proporcji 1:1. Tak przygotowaną pożywkę należy pozostawić na około 6 godzin przed aplikacją, co umożliwia namnażanie mikroorganizmów i zwiększa ich aktywność. W przypadku fertygacji nie zaleca się przekraczania około 12 godzin od przygotowania mieszaniny, aby uniknąć problemów z zapychaniem instalacji.
Jak działają zastosowane mikroorganizmy?
Według Tomasza Szuławego preparat Triash pełni przede wszystkim funkcję ochronną i stymulującą. Zawarte w nim szczepy Trichoderma wspierają rozwój systemu korzeniowego, uczestniczą w produkcji fitohormonów, pomagają rozkładać pozostałości środków ochrony roślin oraz ograniczają rozwój patogenów takich jak Phytophthora i Fusarium.
Z kolei preparat Sphera, zawierający mikroorganizmy ryzosferowe, zwiększa efektywną powierzchnię systemu korzeniowego. Dzięki temu rośliny mogą wykorzystywać większą objętość podłoża i skuteczniej pobierać wodę oraz składniki pokarmowe, co ma szczególne znaczenie podczas okresów wysokich temperatur i niedoborów wody.
Pierwsze efekty już są widoczne
Choć doświadczenie z 2026 roku nadal trwa, pierwsze obserwacje – po około 2 miesiącach od założenia uprawy – są obiecujące.
Jak podkreślali rozmówcy, już na początku sezonu można było wizualnie odróżnić rośliny kontrolne od tych, którym podano preparaty biologiczne. Różnice dotyczyły przede wszystkim siły wzrostu, rozgałęzienia oraz ogólnej kondycji roślin.
Szczególnie interesujące okazały się wyniki uzyskane po moczeniu sadzonek przed sadzeniem, które na tym etapie wyglądały korzystniej niż rośliny, gdzie preparaty zastosowano dopiero po posadzeniu. Jednocześnie zaplanowano kolejną aplikację biologii przed kwitnieniem, aby sprawdzić, czy powtórne zasiedlenie strefy korzeniowej jeszcze bardziej poprawi efekty.
Biologia staje się elementem nowoczesnej technologii
Doświadczenia prowadzone w Malinowym Factory pokazują, że preparaty mikrobiologiczne nie powinny być postrzegane wyłącznie jako rozwiązanie dla gleb zdegradowanych. Coraz więcej wskazuje na to, że również w uprawach prowadzonych w substratach mogą poprawiać funkcjonowanie systemu korzeniowego oraz zwiększać odporność roślin na stres. Czy tak naprawdę jest przekonacie się lustrując to doświadczenie podczas finału Malinowego Factory 2026 już 5 września – zapraszamy do rejestracji.
Materiał powstał w ramach projektu Malinowe Factory we współpracy z firmą Ceres
