Od pojedynczej siewki do odmiany, która może trafić na plantacje towarowe, mija nawet 12–15 lat. Beata i Paweł Korfanty z Załuża, u podnóża Bieszczad, od ponad dekady zajmują się hodowlą i selekcją nowych odmian borówki wysokiej. Pierwsze ich kreacje opuszczają już szkółkę, a hodowcy rozwijają produkcję materiału nasadzeniowego, wykorzystując m.in. metodę in vitro. Podczas naszej wizyty zobaczyliśmy, jak wygląda ten proces oraz jak wymagająca jest selekcja roślin, które w przyszłości mogą zainteresować plantatorów.
In vitro przyspiesza rozmnażanie nowych odmian
Jak przyznają Beata i Paweł Korfanty, dotychczas preferowali i nadal to robią, tradycyjne ukorzenianie pędów. Jednak w przypadku nowych odmian uzyskanie odpowiedniej liczby roślin matecznych tą metodą może zająć nawet 15 lat. Dlatego zdecydowali się wykorzystać również rozmnażanie in vitro. Jego zadaniem jest szybkie zwiększenie liczby roślin i przygotowanie materiału do zakładania mateczników.
Proces rozpoczyna się od pobrania zdrowych pędów z rośliny matecznej, ich sterylizacji i umieszczenia na specjalnych pożywkach. Ważna jest kontrola warunków laboratoryjnych, ale również stosowanie odpowiednich dawek hormonów. Hodowcy nie dążą do maksymalizacji współczynnika namnażania, lecz przede wszystkim do zachowania cech odmianowych. Dla Elisy współczynnik ten wynosi około czterech, natomiast dla Eluny zaledwie dwa. Oznacza to, że rozmnażanie poszczególnych odmian może przebiegać w różnym tempie.
Po etapie laboratoryjnym rośliny są dzielone, selekcjonowane i ostatecznie przenoszone do multiplatów. Następnie stopniowo obniża się wilgotność powietrza, aby przygotować je do warunków szkółkarskich. Dopiero po wytworzeniu odpowiedniego systemu korzeniowego trafiają do tuneli i przechodzą dalsze hartowanie. Docelowo in vitro ma służyć uzyskaniu roślin do założenia mateczników, z których materiał będzie można pozyskiwać tradycyjnymi metodami.
Z setek siewek po latach zostają tylko najlepsze
Równolegle w gospodarstwie prowadzone są kolejne krzyżowania i selekcja nowych roślin. Pierwsza ocena rozpoczyna się już na etapie siewek. Hodowcy obserwują wigor, siłę wzrostu i rozwój systemu korzeniowego. Dopiero później przychodzi czas na ocenę owoców, ich wielkości, jędrności, smaku i trwałości pozbiorczej.
Jak pokazuje przykład dwóch krzyżowań, z których początkowo uzyskano około 400 roślin, selekcja jest niezwykle wymagająca. Początkowo niemal wszystkie siewki wydawały się obiecujące, jednak po ośmiu latach obserwacji pozostały tylko dwie. Jedna z nich wyróżnia się bardzo dobrym smakiem, charakterystyczną chrupkością typu crunch i dobrą trwałością owoców.
Hodowcy podkreślają, że nie można oceniać odmiany wyłącznie na podstawie pierwszego owocowania czy jednego sezonu. Dopiero kolejne lata pokazują jej rzeczywistą wartość. Zdarza się, że roślina początkowo zachwyca jakością jagód, ale w trzecim roku pojawiają się problemy, np. pękanie owoców. Dlatego ocena polowa powinna trwać minimum sześć–osiem lat.
Smak i przystosowanie do klimatu będą coraz ważniejsze
W hodowli borówki coraz większe znaczenie mają nie tylko wielkość i jędrność owoców, ale również ich smak oraz tekstura. Jednocześnie trzeba poszukiwać odmian dobrze przystosowanych do zmieniających się warunków klimatycznych. To wyzwanie dla hodowców na całym świecie, ponieważ nowe kreacje muszą sprawdzać się w różnych warunkach uprawowych i zachowywać swoje cechy w kolejnych sezonach.
Jak wygląda rozmnażanie borówki metodą in vitro, hartowanie młodych sadzonek i selekcja przyszłych odmian? Zapraszamy do obejrzenia filmu z gospodarstwa Beaty i Pawła Korfantych w Załużu. Pokazujemy w nim kolejne etapy pracy hodowlanej oraz kulisy powstawania odmian, które w przyszłości mogą trafić na plantacje borówki w Polsce i Europie.
