Wysoka temperatura nie kończy oddziaływania na plantację wraz z odejściem fali upałów. Jej konsekwencje mogą ujawnić się po kilku tygodniach: drobniejszymi i zniekształconymi owocami, słabszym zapyleniem, zaburzeniem inicjacji kwiatów oraz spiętrzeniem kolejnej fali zbiorów. Doświadczenia plantatorów z Belgii i Wielkiej Brytanii pokazują, że upał coraz częściej zmienia nie tylko wysokość plonu, lecz także jego rozkład w czasie. Ma to bezpośrednie znaczenie dla organizacji zbiorów, sprzedaży oraz opłacalności uprawy truskawek pod osłonami.
Druga fala przyszła niemal jednocześnie
Benoit Demedts, prowadzący belgijskie gospodarstwo Kwekerij Demedts–De Mey, ocenia sezon 2026 jako dobry pod względem handlowym, ale trudny produkcyjnie. Wysokie temperatury wpłynęły na wielkość i kształt truskawek, a także na pracę trzmieli.
W najgorętszych okresach zapylenie nie przebiegało optymalnie. W rezultacie pojawiało się więcej drobnych owoców oraz pojedyncze owoce zniekształcone. Plantator zwracał uwagę m.in. na problemy obserwowane na odmianie ‘Karima’. Jednocześnie druga fala owocowania, którą starano się rozłożyć w czasie, ostatecznie pojawiła się w znacznie bardziej skoncentrowanym terminie.
To szczególnie istotne w gospodarstwach produkujących owoce deserowe. Kilka dni różnicy w terminie zbioru może zdecydować o dostępności pracowników, wykorzystaniu chłodni, sprawności pakowania i pozycji negocjacyjnej plantatora. Kiedy duża partia owoców dojrzewa jednocześnie, nawet dobry plon może stać się problemem organizacyjnym i handlowym.
Upał wpływa również na przyszły plon
Podobne zjawisko zaobserwowano w 2026 roku w Wielkiej Brytanii. Według British Berry Growers wyjątkowo wysokie temperatury i fale upałów opóźniły proces inicjacji kwiatów. Następstwem stała się większa od typowej podaż brytyjskich truskawek w późniejszej części sezonu. Producenci apelowali do sieci handlowych o utrzymanie większych opakowań oraz kontynuowanie sprzedaży krajowych owoców.
Pokazuje to, że ocena skutków upału nie powinna ograniczać się do owoców zbieranych podczas występowania wysokiej temperatury. Roślina może reagować zmianą tempa tworzenia i rozwoju kwiatostanów, a konsekwencje stresu ujawniają się dopiero w kolejnej fali owocowania.
W uprawie odmian powtarzających owocowanie oznacza to konieczność analizowania klimatu, wzrostu roślin i prognozy plonu w dłuższej perspektywie. Sama ocena liczby aktualnie rozwijających się owoców może nie wystarczyć do właściwego zaplanowania zbiorów.
Mniejsze kwiaty, mniej owoców handlowych
Wpływ wysokiej temperatury na truskawkę obejmuje kilka nakładających się procesów. Przegląd badań nad stresem cieplnym wskazuje, że może on zaburzać fotosyntezę, gospodarkę wodną, odżywienie mineralne i równowagę hormonalną roślin. W efekcie ograniczone zostają wzrost, różnicowanie pąków kwiatowych, żywotność pyłku, zawiązywanie owoców oraz ich późniejszy rozwój.
W doświadczeniach prowadzonych w temperaturze 25°C, w porównaniu z 15°C, uzyskiwano mniejsze kwiaty i mniej kwiatów w kwiatostanie. Wyższa temperatura przyspieszała ich rozwój, ale ograniczała liczbę zalążni, co następnie przekładało się na mniejsze owoce.
Nie chodzi zatem wyłącznie o niedobór wody. Nawet przy prawidłowo działającej instalacji nawodnieniowej temperatura może przyspieszyć kolejne fazy rozwoju i skrócić czas, w którym owoc buduje swoją masę. W rezultacie truskawki wcześniej osiągają dojrzałość zbiorczą, ale pozostają mniejsze.
Zapylenie decyduje o kształcie i wielkości
Truskawka jest owocem zbiorowym. Każda niełupka widoczna na jego powierzchni odpowiada zalążni, która powinna zostać prawidłowo zapylona. Im pełniejsze zapylenie, tym lepszy rozwój i bardziej regularny kształt owocu.
Wysoka temperatura może oddziaływać tutaj podwójnie. Z jednej strony ogranicza żywotność oraz zdolność kiełkowania pyłku, szczególnie po przekroczeniu około 30°C. Z drugiej strony wpływa na aktywność owadów zapylających. Badania opublikowane w 2026 roku wykazały, że temperatury wynoszące 30°C i 34°C zmniejszały żywotność oraz kiełkowanie pyłku, a w konsekwencji liczbę prawidłowo wykształconych nasion i masę owoców.
Praktyczne obserwacje z Belgii potwierdzają, że podczas upałów trzmiele latały mniej intensywnie. Efektem były problemy z zapyleniem i większy udział owoców zdeformowanych.
Szczególne ryzyko pod osłonami
W tunelu temperatura może szybko przekroczyć poziom notowany na zewnątrz. Największe ryzyko pojawia się przy silnym nasłonecznieniu, niewystarczającej wentylacji i wysokim deficycie ciśnienia pary wodnej, czyli VPD.
Roślina intensywnie transpiruje, ale pobieranie wody przez system korzeniowy nie zawsze nadąża za jej utratą. Zamknięcie aparatów szparkowych ogranicza transpirację, a jednocześnie zmniejsza fotosyntezę i dopływ asymilatów do rozwijających się owoców.
W uprawach bezglebowych dodatkowym zagrożeniem jest niewielka objętość podłoża. Mata lub pojemnik szybko się nagrzewają i równie szybko tracą wodę. Zbyt późne rozpoczęcie nawadniania może wywołać krótkotrwały, ale powtarzający się stres korzeni. Z kolei nadmierne zwiększenie dawki jednorazowej może pogorszyć napowietrzenie strefy korzeniowej i spowodować zbyt duży przelew.
Dlatego podczas upałów ważniejsza od samej ilości dostarczonej pożywki staje się częstotliwość cykli oraz dostosowanie ich do radiacji, rodzaju podłoża, fazy roślin i aktualnego pobrania wody.
Co warto kontrolować podczas kolejnej fali upałów?
Nie ma jednego programu postępowania odpowiedniego dla każdej plantacji. W praktyce warto jednak zwrócić uwagę na kilka elementów:
- temperaturę i wilgotność powietrza na wysokości kwiatostanów, a nie wyłącznie pod szczytem tunelu;
- temperaturę podłoża oraz strefy korzeniowej;
- aktywność trzmieli w najcieplejszych godzinach;
- udział owoców drobnych i zniekształconych w poszczególnych odmianach;
- wilgotność i EC podłoża przed rozpoczęciem pierwszego cyklu oraz pod koniec dnia;
- ilość, EC i pH przelewu;
- tempo rozwoju nowych kwiatostanów;
- prognozę zbiorów obejmującą co najmniej kilka kolejnych tygodni.
W tunelach podstawą jest możliwie wczesne wietrzenie i niedopuszczanie do kumulowania się gorącego powietrza. Wskazuje się, że w okresie największego nasłonecznienia temperatura w uprawie powinna być utrzymywana, o ile konstrukcja tunelu na to pozwala, poniżej około 28°C. Podczas upałów często potrzebne są krótsze, ale częstsze cykle fertygacyjne. Każdą zmianę należy jednak oceniać na podstawie pomiaru wilgotności, EC oraz przelewu, a po ochłodzeniu szybko skorygować program nawadniania.
Różnice odmianowe będą coraz ważniejsze
Nie wszystkie odmiany reagują na wysoką temperaturę jednakowo. Badania wskazują na różnice w żywotności pyłku, zawiązywaniu owoców, utrzymaniu fotosyntezy i zdolności do regeneracji po stresie.
Wybór odmiany do produkcji tunelowej nie może więc bazować wyłącznie na plenności, jędrności i trwałości pozbiorczej. Coraz większego znaczenia nabierają stabilność owocowania podczas upałów, utrzymanie wielkości owoców, tolerancja pyłku na wysoką temperaturę oraz zdolność roślin do ponownego wejścia w regularne plonowanie.
Jak produkować owoce w coraz bardziej ekstremalnych warunkach?
Właśnie takim problemom będzie poświęcona duża część tegorocznego Berry Forum 2026. Podczas konferencji, która odbędzie się 25–26 listopada w Ożarowie Mazowieckim, wiele miejsca zajmą zagadnienia związane z prowadzeniem truskawek i malin w warunkach coraz większych ekstremów pogodowych.
W części truskawkowej zaplanowano m.in. tematy dotyczące odmian powtarzających owocowanie, planowania optymalnych okien zbiorczych, budowania silnego systemu korzeniowego, podłoży i fertygacji oraz precyzyjnego zarządzania uprawą. To właśnie te elementy mają ogromne znaczenie w sytuacji, gdy wysoka temperatura wpływa nie tylko na aktualnie dojrzewające owoce, ale również na kolejne tygodnie produkcji. Program zakłada również prezentację praktycznych rozwiązań wdrażanych już w gospodarstwach.
Jeszcze szerzej problem ekstremalnych warunków zostanie omówiony w części malinowej. W programie znalazły się m.in. analiza ekstremalnych warunków sezonu 2026 – mrozów, przymrozków, upałów i gwałtownych zmian temperatur – oraz zagadnienia związane z temperaturą, rozwojem roślin i budowaniem plonu, jakością wody, fertygacją, cieniowaniem i zarządzaniem mikroklimatem. Ważną częścią Berry Forum będą również dyskusje plantatorów, doradców i specjalistów, pozwalające skonfrontować różne doświadczenia z wyjątkowo wymagającego sezonu 2026.
Jeżeli więc tegoroczne upały pokazały problemy z wielkością owoców, zapyleniem, pracą systemu korzeniowego czy przesunięciem kolejnych fal plonowania, Berry Forum będzie miejscem, gdzie będzie można szukać konkretnych odpowiedzi, jak przygotować technologię produkcji na podobne sytuacje w kolejnych sezonach.
Rejestracja na konferencję już trwa. Bilet jest jednocześnie formularzem rejestracyjnym, a uczestnicy mogą wybrać udział w jednym lub w obu dniach wydarzenia.
Sprawdź program i zarejestruj się na Berry Forum 2026
Upał staje się problemem produkcyjnym i handlowym
Sezon 2026 kolejny raz pokazuje, że ekstremalna temperatura nie jest wyłącznie krótkotrwałym zagrożeniem dla jakości zbieranych owoców. Może zmienić cały harmonogram produkcji: zahamować lub przesunąć inicjację kwiatów, pogorszyć zapylenie, ograniczyć wielkość owoców, a następnie doprowadzić do skoncentrowania kolejnej fali zbiorów.
Dla plantatora oznacza to potrzebę łączenia danych klimatycznych z obserwacją roślin, fertygacją, oceną pracy zapylaczy i prognozowaniem podaży. W nowych realiach nie wystarczy już reagować na upał w dniu jego wystąpienia. Trzeba także przewidzieć, co stres cieplny oznacza dla plantacji za dwa, trzy lub cztery tygodnie.
