Transport 20 ton borówki czarnej pochodzącej z Białorusi nie został dopuszczony do obrotu na terenie Unii Europejskiej. Litewskie służby graniczne wykryły podwyższony poziom promieniowania, a dalsze badania wskazały na obecność cezu-137. To kolejny w ostatnich dniach przypadek zatrzymania transportu owoców leśnych z Białorusi z powodu zagrożenia radiologicznego.
Do zdarzenia doszło 3 listopada 2026 r. na przejściu granicznym w Solecznikach (Šalčininkai), na granicy litewsko-białoruskiej. Ciężarówka przewożąca 20 ton borówki czarnej (Vaccinium myrtillus) zwróciła uwagę funkcjonariuszy po tym, jak stacjonarne urządzenia radiometryczne zasygnalizowały podwyższony poziom promieniowania. Wykonano kolejne pomiary, które wykazały wartość 0,07 μSv/h. Dalsza identyfikacja wykazała obecność cezu-137 – sztucznego izotopu promieniotwórczego.
Jak poinformowała Litewska Państwowa Służba Ochrony Granicy (VSAT), po konsultacji z przedstawicielami Centrum Ochrony Radiologicznej (RSC) podjęto decyzję o niedopuszczeniu transportu do obrotu na terenie Unii Europejskiej. Ciężarówka została zawrócona na Białoruś. Warto podkreślić, że wskazany wynik pomiaru 0,07 μSv/h określa moc dawki promieniowania, a nie stężenie radionuklidu w owocach. W dostępnych informacjach nie podano laboratoryjnego wyniku oznaczenia aktywności cezu-137 w przeliczeniu na kilogram owoców.
Kolejny transport owoców leśnych z Białorusi z problemem radiologicznym
Nie był to odosobniony przypadek. Kilka dni wcześniej litewskie służby zatrzymały transport ponad 7 ton kurek pochodzących z Białorusi. Również w tym przypadku urządzenia kontrolne wykryły podwyższony poziom promieniowania, a dalsza kontrola wskazała na obecność cezu-137. Zdarzenia te ponownie zwracają uwagę na problem bezpieczeństwa produktów spożywczych pochodzących z terenów, na których mogą występować pozostałości skażenia radioaktywnego.
Cez-137 jest izotopem promieniotwórczym powstającym m.in. w wyniku reakcji zachodzących w reaktorach jądrowych. Jego okres półtrwania wynosi około 30 lat, dlatego może przez długi czas utrzymywać się w środowisku, między innymi w glebie i ekosystemach leśnych. Może być również pobierany przez rośliny, a następnie trafiać do łańcucha pokarmowego. Szczególne znaczenie ma to w przypadku grzybów i owoców leśnych zbieranych na terenach, które w przeszłości zostały skażone substancjami promieniotwórczymi.
Oba przypadki pokazują, jak ważne są kontrole radiometryczne produktów spożywczych przekraczających zewnętrzne granice Unii Europejskiej. W przypadku owoców jagodowych bezpieczeństwo surowca ma znaczenie nie tylko dla konsumentów, ale również dla firm zajmujących się skupem, przetwórstwem i eksportem. Kontrola na granicy pozwala wyeliminować z obrotu partie produktów, które mogą budzić zastrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa.
Ważne: opisane zdarzenia dotyczą konkretnych transportów borówki czarnej i kurek z Białorusi. Nie stanowią podstawy do stwierdzenia, że wszystkie owoce leśne pochodzące z tego kraju są skażone.
Źródła: Litewska Państwowa Służba Ochrony Granicy (VSAT), litewskie portale 15min.lt, Delfi.lt i Ūkininko patarėjas.
