Peru, jeden z najważniejszych światowych dostawców borówek i innych owoców eksportowych, może stanąć przed kolejnym poważnym wyzwaniem klimatycznym. Prognozy na przełom 2026 i 2027 roku wskazują na wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia silnego, a nawet nadzwyczajnie intensywnego przybrzeżnego El Niño. Doświadczenia z sezonu 2023/2024 pokazują, że niekorzystne warunki pogodowe mogą towarzyszyć znacznym spadkom produkcji wybranych gatunków. Czy nadchodzące miesiące ponownie zagrożą peruwiańskim plantacjom i wpłyną na dostępność owoców na światowych rynkach?
El Niño 2026/2027 – prognozy wskazują na poważne zagrożenie
El Niño to zjawisko klimatyczne związane z okresowym ociepleniem wód powierzchniowych równikowego Oceanu Spokojnego, które wpływa na cyrkulację atmosferyczną, temperaturę powietrza i rozkład opadów. W przypadku Peru szczególne znaczenie ma przybrzeżne El Niño, oddziałujące na warunki pogodowe wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej. Jego konsekwencją mogą być bardzo wysokie temperatury oraz intensywne opady, zwłaszcza w północnej części kraju, gdzie rozwinięta jest produkcja owoców przeznaczonych na eksport.
Według prognozy przywołanej w analizie Fluctuante prawdopodobieństwo wystąpienia przybrzeżnego El Niño o nadzwyczajnej intensywności w okresie od września 2026 r. do stycznia 2027 r. ma wynosić co najmniej 62%. Wartość tę należy traktować jako prawdopodobieństwo określonego scenariusza, a nie pewność wystąpienia zjawiska o takiej intensywności. Rzeczywisty przebieg pogody, lokalizacja anomalii i ich czas trwania będą miały kluczowe znaczenie dla oceny zagrożenia dla poszczególnych upraw.
Dla producentów owoców szczególnie niebezpieczne może być połączenie wysokich temperatur z nadmiernymi opadami. Takie warunki mogą zakłócać rozwój roślin, utrudniać prowadzenie prac polowych, zwiększać ryzyko podtopień i powodować problemy z transportem zbiorów. Skala potencjalnych strat będzie jednak zależała od regionu, fazy rozwoju roślin oraz przygotowania gospodarstw na wystąpienie ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Sezon 2023/2024 pokazał skalę możliwych problemów
Dane przedstawione na infografice Fluctuante wskazują, że w sezonie 2023/2024 produkcja wybranych owoców w Peru wyraźnie się zmniejszyła w porównaniu z sezonem 2022/2023. W przypadku borówek odnotowano spadek o 21%, do 226 tys. ton, natomiast produkcja mango zmniejszyła się o 68%, do 84 tys. ton. W przypadku awokado spadek wyniósł 8%, do 572 tys. ton, a w przypadku winogron – 13%, do 515 tys. ton. Liczby te pokazują, że zmiany warunków produkcji mogą mieć istotne znaczenie dla najważniejszych segmentów peruwiańskiego sektora owocowego.
Należy jednak rozdzielić same dane dotyczące produkcji od oceny przyczyn tych spadków. Bez weryfikacji źródeł pierwotnych nie można przypisać wszystkich zmian wyłącznie zjawisku El Niño ani zakładać, że podobne wyniki powtórzą się w sezonie 2026/2027. Przedstawione wartości dotyczą produkcji, a niekoniecznie eksportu, dlatego nie powinny być interpretowane bezpośrednio jako zmiana ilości owoców dostarczonych na rynki zagraniczne. Mimo tych zastrzeżeń dane historyczne stanowią ważny punkt odniesienia przy ocenie podatności peruwiańskiego rolnictwa na niekorzystne warunki pogodowe.
Borówki pod presją temperatur i nadmiernej wilgotności
Dla branży borówkowej szczególnie istotne jest to, że niekorzystna pogoda może wpływać zarówno na wielkość plonu, jak i na jakość owoców przeznaczonych do sprzedaży. Wysokie temperatury mogą zaburzać przebieg rozwoju roślin i dojrzewania jagód, natomiast intensywne opady oraz podtopienia mogą pogarszać warunki tlenowe w strefie korzeniowej i zwiększać ryzyko występowania niektórych chorób. Znaczenie ma również moment wystąpienia anomalii pogodowych, ponieważ skutki w okresie kwitnienia i zawiązywania owoców mogą być inne niż podczas dojrzewania i zbiorów.
W przypadku produkcji eksportowej nie wystarczy zebrać odpowiedniej ilości owoców. Borówki muszą zachować jędrność, odpowiedni wygląd i trwałość pozbiorczą, aby sprostać wymaganiom odbiorców oraz przetrwać transport na duże odległości. Jeśli ekstremalne warunki pogodowe wpłyną na kondycję roślin lub jakość zbiorów, część owoców może nie spełnić wymagań handlowych. Nie oznacza to jednak, że prognozowane El Niño automatycznie doprowadzi do spadku produkcji borówek w Peru. Ostateczna skala ewentualnych strat będzie zależała od rzeczywistego przebiegu pogody i warunków panujących na plantacjach.
Północne regiony Peru w centrum uwagi
Szczególne znaczenie mają północne regiony Peru, w tym Tumbes, Piura, Lambayeque i La Libertad, wskazywane w analizie jako obszary narażone na skutki niekorzystnych warunków klimatycznych. Występująca tam produkcja owoców jest uzależniona nie tylko od warunków na plantacjach, ale również od sprawnego funkcjonowania infrastruktury. Intensywne opady mogą prowadzić do lokalnych podtopień, uszkodzeń dróg i utrudnień w transporcie owoców do zakładów pakujących oraz punktów wysyłki.
Zagrożenie dotyczy także mango, awokado i winogron, choć poszczególne gatunki mogą reagować na anomalie pogodowe w odmienny sposób. W przypadku mango istotny jest wpływ temperatury i opadów na kwitnienie oraz zawiązywanie owoców. U awokado zaburzenia rozwoju mogą przełożyć się na liczbę owoców w kolejnych miesiącach, natomiast w produkcji winogron znaczenie mają warunki podczas kwitnienia, rozwoju gron i zbiorów. Dlatego sytuacja powinna być oceniana osobno dla poszczególnych gatunków i regionów, zamiast zakładać jednakowe konsekwencje dla całego sektora.
Czy El Niño wpłynie na dostępność i ceny borówek w Europie?
Ewentualne ograniczenie produkcji lub eksportu z Peru może odbić się na międzynarodowym rynku owoców, ponieważ kraj ten jest jednym z ważnych dostawców borówek na rynki zagraniczne. Jeśli podaż owoców odpowiedniej jakości okaże się mniejsza, importerzy mogą poszukiwać dodatkowych dostaw z innych państw, co może zmienić kierunki handlu i konkurencję między producentami. Skala tych zmian będzie zależeć jednak od rzeczywistych strat w Peru oraz od tego, jaką ilość owoców będą mogły dostarczyć pozostałe kraje produkujące borówki.
Nie można obecnie przesądzać, że prognozowane El Niño spowoduje wzrost cen borówek w Europie. Ceny będą zależały również od sezonowości podaży, popytu, kosztów transportu i sytuacji u innych eksporterów. Dla producentów z pozostałych części świata ewentualne problemy w Peru mogą stworzyć szansę na zwiększenie sprzedaży, ale tylko wtedy, gdy będą w stanie dostarczyć odpowiednią ilość owoców o wymaganej jakości i we właściwym terminie.
Sytuacja w Peru jest więc przede wszystkim sygnałem ostrzegawczym dla całego sektora owocowego. Doświadczenia z sezonu 2023/2024 pokazują skalę zmian odnotowanych w produkcji, natomiast prognozy na przełom 2026 i 2027 roku wskazują na możliwość ponownego wystąpienia trudnych warunków pogodowych. Dopiero obserwacja rzeczywistego przebiegu zjawiska i pierwsze dane o plonach pozwolą wiarygodniej ocenić jego konsekwencje dla światowego rynku.
Pełna analiza sytuacji i wyjaśnienie wpływu El Nino na produkcję owoców na świecie w najbliższym numerze czasopisma JAGODNIK. Kto Czyta Ten Wie!
