poniedziałek, 16 lis 2026
Strona główna aktualności Maliny pod panelami. Agrowoltaiczny eksperyment w Uzbekistanie

Maliny pod panelami. Agrowoltaiczny eksperyment w Uzbekistanie

agrowoltaika w uzbekistanie
Fot. eastfruit.com/kun.uz



W obwodzie syrdaryjskim w Uzbekistanie firma A Master Fruit testuje agrowoltaikę. Maliny rosną pod panelami fotowoltaicznymi, które jednocześnie produkują energię elektryczną i zapewniają roślinom zacienienie. Po zakończeniu pierwszego projektu pilotażowego przedsiębiorstwo przystępuje do realizacji inwestycji o mocy rzędu 1 MW. Ma ona pokazać, czy takie rozwiązanie może być ekonomicznie konkurencyjne wobec prostszego połączenia tradycyjnych siatek cieniujących i oddzielnej elektrowni fotowoltaicznej.

Cała konstrukcja jest dopasowana do plantacji malin. Metalowe elementy konstrukcji pełnią jednocześnie funkcję podpór dla rusztowań uprawowych, a znajdująca się pod panelami plantacja jest częściowo chroniona przed opadami atmosferycznymi.

Umid Sajfudinow, dyrektor A Master Fruit wyjaśnił, że agrowoltaika jest dla firmy systemem, w którym produkcja rolnicza i ytwarzanie energii elektrycznej są projektowane jako dwie równorzędne funkcje realizowane na tym samym terenie. Projekt musi więc uwzględniać potrzeby roślin, co odbywa się już na etapie projektowania instalacji. Należy określić między innymi zapotrzebowanie roślin na światło, odpowiednią wysokość konstrukcji, umożliwiającą wzrost roślin oraz pracę ludzi i maszyn rolniczych, szerokość międzyrzędzi, a także sposób organizacji nawadniania i zapewnienia właściwej cyrkulacji powietrza.

Podobne podejście rozwija się również poza Uzbekistanem. W Europie agrowoltaika jest coraz częściej postrzegana jako sposób na połączenie produkcji energii elektrycznej z działalnością rolniczą na tej samej powierzchni. W niektórych krajach obowiązują już szczególne wymagania mające zapewnić zachowanie rolniczego charakteru takich gruntów.

Przykładowo we Francji plonowanie na terenie instalacji agrowoltaicznej powinno co do zasady przekraczać 90% plonowania na działce kontrolnej lub odpowiedniej wartości referencyjnej. Przepisy przewidują jednak określone wyjątki od tej zasady.

Potencjalne korzyści wynikające z zastosowania agrowoltaiki nie pojawiają się jednak automatycznie. W określonych warunkach takie systemy mogą poprawiać efektywność wykorzystania wody, chronić uprawy przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i zwiększać łączną produktywność gruntu. Efekty zależą jednak od konstrukcji instalacji, gatunku uprawianych roślin oraz lokalnych warunków. Eksperci podkreślają więc konieczność indywidualnej oceny każdego przedsięwzięcia.

Początkowo moc pilotażowej instalacji agrowoltaicznej A Master Fruit wynosiła około 50 kW. W sierpniu 2025 roku partner technologiczny projektu, firma Provitaz, poinformował o oddaniu obiektu do eksploatacji, określając go jako pierwsze tego rodzaju rozwiązanie agrowoltaiczne w Azji Środkowej. Następnie instalację rozbudowano, zwiększając jej moc do 60 kW.

Obecnie A Master Fruit uczestniczy w rozbudowie projektu za pośrednictwem wspólnego przedsiębiorstwa FARMDO. Planowana moc przyłączeniowa nowej instalacji wynosi do 990 kW prądu przemiennego, natomiast powierzchnia plantacji malin pod konstrukcjami agrowoltaicznymi ma sięgać około 1,5 ha.

Kolejny etap projektu ma odpowiedzieć na pytanie czy inwestycja w droższą i bardziej skomplikowaną konstrukcję fotowoltaiczną ma sens, skoro plantację można prowadzić pod znacznie tańszą konstrukcją – np. siatkami cieniującymi, a samą farmę fotowoltaiczną zbudować w innym miejscu.

Fot. eastfruit.com/kun.uz

Dlaczego maliny?

Wybór malin do pierwszego doświadczenia nie był przypadkowy. To jedna z głównych upraw towarowych A Master Fruit, a jednocześnie gatunek wrażliwy na wysokie temperatury i intensywne, bezpośrednie nasłonecznienie.

Przy wyborze uprawy brano również pod uwagę ekonomikę przedsięwzięcia. System agrowoltaiczny jest znacznie bardziej skomplikowany i kosztowny niż tradycyjna elektrownia fotowoltaiczna. Dlatego zdaniem przedstawicieli A Master Fruit największy potencjał tej technologii dotyczy upraw o wysokiej wartości produkcji, które są jednocześnie wrażliwe na przegrzewanie.

Do tej grupy należą maliny – owoce o stosunkowo wysokiej wartości rynkowej, w przypadku których utrzymanie odpowiedniej jakości plonu oraz wcześniejsze rozpoczęcie sprzedaży mogą mieć istotne znaczenie ekonomiczne.

Zdaniem Sajfudinowa w przypadku tańszych upraw wielkotowarowych dodatkowe nakłady na agrowoltaikę często okazują się nieuzasadnione. Dlatego opłacalność takiego przedsięwzięcia należy oceniać na podstawie łącznych przychodów z produkcji owoców i energii elektrycznej w przeliczeniu na hektar, a nie wyłącznie mocy instalacji fotowoltaicznej.

Przed montażem paneli firma A Master Fruit uprawiała już maliny pod tradycyjnymi siatkami cieniującymi. Eksperyment z konstrukcją fotowoltaiczną ma pomóc sprawdzić, czy taka konstrukcja pozwoli ograniczyć parowanie wody.

Według szacunków gospodarstwa dolna krawędź paneli znajduje się na wysokości około 2,5 m. Jak wyjaśnia Umid Sajfudinow, z technicznego punktu widzenia konstrukcję można byłoby podnieść do 3,5–4 m. Wymagałoby to jednak zastosowania większej ilości stali i zwiększyłoby koszty montażu.

Dlatego podczas projektowania uwzględniono nie tylko wymagania agrotechniczne, ale także dostępny budżet. Ostatecznie zdecydowano się przetestować konstrukcję o wysokości około 2,5 m.

Przy projektowaniu uwzględniono również wysokość krzewów malin oraz rozstaw rzędów, aby zapewnić swobodny dostęp do roślin podczas prac pielęgnacyjnych i umożliwić przejazd maszyn. Szerokość międzyrzędzi wynosi około 3 m.

Panele tworzą dwuspadową konstrukcję o niewielkim nachyleniu, zaprojektowaną tak, aby umożliwić produkcję energii elektrycznej w ciągu całego dnia. Podczas projektowania instalacji pilotażowej przyjęto założenie zapewnienia zacienienia na poziomie około 70%. Według Sajfudinowa wartość tę wybrano z uwzględnieniem wymagań uprawowych malin, intensywności promieniowania słonecznego oraz wcześniejszych doświadczeń z uprawą tego gatunku pod siatkami cieniującymi w obwodzie syrdaryjskim.

Projektowane 70% zacienienia nie oznacza jednak, że rośliny przez cały czas otrzymują taki sam procent światła słonecznego. Rzeczywista ilość docierającego do nich promieniowania zależy od właściwości modułów, geometrii konstrukcji, pory dnia oraz sezonu.

Dlatego, jak podkreślają przedstawiciele przedsiębiorstwa, parametry instalacji agrowoltaicznej muszą być każdorazowo dostosowane do konkretnej uprawy i warunków panujących w danym regionie.

Wczesność produkcji może być atutem

Podczas obserwacji prowadzonych na pilotażowej plantacji A Master Fruit uzyskała kilka interesujących wyników. Jeden z najbardziej zauważalnych dotyczył nie tyle wielkości plonu, ile terminu dojrzewania owoców.

W sąsiedztwie instalacji agrowoltaicznej maliny uprawiane są również pod tradycyjną siatką cieniującą. Na obu plantacjach rośnie ta sama odmiana, stosuje się nawadnianie kroplowe połączone z fertygacją oraz porównywalną agrotechnikę. Dotychczas nie przeprowadzono jednak pełnego doświadczenia, w którym wszystkie warunki byłyby kontrolowane. Ze wstępnych obserwacji wynika, że w niektórych sezonach malin spod paneli dojrzewały o około 12-15 dni wcześniej niż te pod siatkami cieniującymi. Plonowanie i jakość owoców w obu technologach były porównywalne.

Według danych gospodarstwa w 2026 roku zbiory malin pod konstrukcją agrowoltaiczną rozpoczęły się 5 maja. W tym czasie na sąsiednich plantacjach prowadzonych bez osłon zbiorów jeszcze nie rozpoczęto.

W przypadku owoców przeznaczonych na rynek świeży wcześniejsze rozpoczęcie sprzedaży może mieć istotne znaczenie ekonomiczne. Rzeczywisty efekt finansowy będzie jednak zależał od ilości sprzedanych owoców, ich jakości oraz uzyskiwanych cen rynkowych.

Korzyści jest więcej

Twórcy konstrukcji zauważają, że instalacja agrowoltaiczna częściowo chroni owoce przed bezpośrednim działaniem opadów atmosferycznych.

W przypadku malin szczególnie ważne jest, aby podczas zbiorów owoce pozostawały suche. Mokre maliny gorzej znoszą transport i przechowywanie, a ponadto wzrasta ryzyko rozwoju chorób grzybowych.

W gospodarstwie zaobserwowano również różnice w terminach wiosennego rozwoju roślin oraz zakończenia jesiennego owocowania malin powtarzających owocowanie.

Przedstawiciele przedsiębiorstwa przypuszczają, że konstrukcja może wpływać na nocne wychładzanie, powstawanie rosy oraz mikroklimat wokół roślin.

Pierwszy, pilotażowy etap projektu miał pokazać czy taka koncepcja w warunkach obwodu syrdaryjskiego jest wykonalna. W drugim etapie twórcy chcą sprawdzić na ile jest ona efektywna i opłacalna.

Na podstawie eastfruit.com/kunz.uz












Poprzedni artykułBerry Forum 2026. Wiedza i rozwiązania, które pomagają podejmować lepsze decyzje

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj