Od stycznia 2026 r. w Polsce obowiązują przepisy, które wprowadzają odpowiedzialność karną za naruszenie wspólnotowych praw do odmian roślin (CPVR – Community Plant Variety Rights). To zmiana istotna dla producentów owoców jagodowych, sadowników oraz szkółkarzy korzystających z odmian objętych ochroną na poziomie unijnym.
7 listopada 2025 r. Polska znowelizowała ustawę o ochronie praw hodowców roślin (PBR), a zmieniony przepis (art. 37) wszedł w życie 5 stycznia 2026 r.. To ważna zmiana legislacyjna, która ma bezpośredni wpływ na producentów owoców — szczególnie tych korzystających z odmian chronionych prawem.
Nowelizacja ustawy o ochronie praw hodowców roślin dostosowuje polskie przepisy do regulacji obowiązujących w całej Unia Europejska. Dotyczy to też całego systemu ochrony prowadzonego przez Wspólnotowy Urząd Ochrony Odmian Roślin (CPVO). Dotychczas naruszenia CPVR w Polsce były dochodzone głównie w postępowaniu cywilnym. Obecnie ustawodawca wprowadził również sankcje karne.
Czym jest CPVR i dlaczego dotyczy plantatorów?
Wspólnotowe prawo do odmian roślin to forma ochrony przyznawana hodowcom nowych odmian na terenie całej UE. W praktyce oznacza to, że większość nowych odmian truskawek, malin, borówek czy porzeczek może być rozmnażanych i wprowadzanych do obrotu wyłącznie za zgodą właściciela praw.
Dla producentów owoców oznacza to konieczność korzystania z legalnego, licencjonowanego materiału szkółkarskiego. Ochrona obejmuje nie tylko sprzedaż sadzonek, lecz także ich dalsze rozmnażanie w gospodarstwie.
Jakie kary przewidują nowe przepisy?
Od 2026 r. naruszenie wspólnotowych praw do odmian roślin może skutkować grzywną, karą ograniczenia wolności, a nawet karą pozbawienia wolności do jednego roku. To zasadnicza zmiana w stosunku do wcześniejszego stanu prawnego. Wtedy konsekwencje miały głównie charakter finansowy i były dochodzone przez hodowców na drodze cywilnej.
Nowe przepisy umożliwiają również korzystanie z instrumentów postępowania karnego przy zbieraniu dowodów. W praktyce oznacza to większe zaangażowanie organów ścigania w przypadkach nielegalnego rozmnażania i obrotu chronionymi odmianami.
Co to oznacza dla producentów owoców?
Zmiany zwiększają znaczenie legalności materiału nasadzeniowego. Plantatorzy powinni zwrócić szczególną uwagę na pochodzenie sadzonek oraz warunki licencyjne dotyczące danej odmiany.
Zakup materiału z nieautoryzowanego źródła może narazić gospodarstwo nie tylko na roszczenia finansowe, ale również na odpowiedzialność karną.
W praktyce kluczowe staje się dokumentowanie zakupu i przechowywanie umów licencyjnych. W razie kontroli to właśnie dokumentacja będzie podstawą do wykazania, że odmiana została nabyta i jest użytkowana zgodnie z prawem.
Większa ochrona odmian Premium
Nowelizacja wzmacnia pozycję hodowców i sprzyja dalszemu rozwojowi programów odmianowych, w tym systemów klubowych popularnych w sektorze owoców jagodowych. Oznacza to większą stabilność rynku odmian premium, ale także wyraźniejszą eliminację nieformalnego obrotu sadzonkami.
Dla uczciwie działających gospodarstw zmiany nie powinny oznaczać dodatkowych obciążeń, o ile materiał nasadzeniowy pochodzi ze sprawdzonych, certyfikowanych źródeł. Nowe przepisy wyraźnie jednak sygnalizują, że nielegalne rozmnażanie odmian chronionych przestaje być wyłącznie sporem cywilnym, a staje się kwestią odpowiedzialności karnej.
W praktyce dla producentów owoców najważniejsze jest dziś jedno. Legalność odmiany i pochodzenia sadzonek to element bezpieczeństwa gospodarstwa – nie tylko biznesowego, ale również prawnego.
