Monitoring plantacji (porzeczki, 28.03-1.04)

Na początku wegetacji na wielu starszych plantacjach zwracają uwagę martwe pędy z charakterystycznymi pomarańczowymi zarodnikami. Jest to gruzełek cynobrowy (Nectria cinnabarina), dla formy grzyba występującej powszechnie na porzeczkach wprowadzono nazwę Nectria ribis.

Stadium rozwoju

Diagnostyka chorób wywoływanych przez grzyby na plantacjach porzeczek w stadium wegetacji BBCH 8-11

Gruzełek cynobrowy

Gruzełek cynobrowy to powszechnie znany pasożyt okolicznościowy zasiedlającym martwe lub obumierające, zdrewniałe organy krzewów. Masowo pojawia się na roślinach uszkodzonych mechanicznie, a także przez mróz, grad oraz na roślinach osłabionych z powodu suszy. Opisywany grzyb jest patogenem ran, powoduje zamieranie pędów, a nawet całych krzewów porzeczki, zwłaszcza kolorowej.

W Polsce od wielu lat gruzełek cynobrowy znany jest na plantacjach porzeczki jako sprawca zamierania pędów uszkodzonych podczas kombajnowego zbioru owoców. W ostatnich latach duże straty z powodu wystąpienia choroby stwierdzono na plantacjach prowadzonych w formie szpalerowej. Do infekcji pędów porzeczki dochodzi przez zranienia. Grzyb z zasiedlonych wcześniej, zamierających tkanek przerasta do drewna, w którym gwałtownie się rozwija. Kora porażonych pędów zamiera, a drewno staje się ciemnobrązowe. Rozwijająca się nekroza powoduje zamieranie porażonych pędów, a często całych krzewów. Na martwej lub zamierającej tkance grzyb masowo wytwarza pomarańczowo zabarwione skupienia grzybni ze sporodochiami, z których w ciągu całego roku, w okresie wilgotnej pogody, uwalniane są zarodniki konidialne. W drugiej połowie sezonu mogą tworzyć się zgrupowania ciemnoczerwonych, kulistych perytecjów, w których powstają worki z zarodnikami workowymi.

W obecnej fazie wegetacyjnej na starszych plantacjach porzeczki czerwonej obserwujemy liczne pędy z zamierającą korą pokrytą masowo wytworzonymi pomarańczowymi sporodochiami (fot. 1, 2), które stanowią oznakę etiologiczną grzyba, po której bardzo szybko można zdiagnozować chorobę. Grzyb zimuje w postaci grzybni, sporodochiów i perytecjów na porażonych pędach. Wiosną główne źródło infekcji pierwotnej stanowią zarodniki konidialne (w sporodochiach) i zarodniki workowe. W okresie wegetacji grzyb rozprzestrzenia się za pomocą obficie wytwarzanych zarodników konidialnych, przenoszonych z kroplami deszczu i przez wiatr.

Należy zwrócić uwagę, że ten patogen jest okolicznościowym pasożytem tzn. może również zasiedlać martwe organy krzewów, jako saprotrof. Dlatego należy: usuwać z plantacji i palić porażone pędy, cięcie krzewów prowadzić podczas suchej, upalnej pogody, zabezpieczać preparatami ochronnymi rany po cięciu krzewów

Diagnostyka szkodników w danej fazie wegetacji

Wielkopąkowiec porzeczkowy (Cecidophyopsis ribis)

Dokonując obecnie lustracji plantacji porzeczki czarnej można łatwo zaobserwować pędy z nabrzmiałymi „galasowymi” pąkami zasiedlonymi przez wielkopąkowca porzeczkowego (fot. 3-5).

W pąkach porzeczek zimują wszystkie stadia. Jednakże przeważają głównie samice. Praktycznie cały rozwój szkodnika przebiega w pąkach. Jedynie w okresie migracji, szpeciele przebywają na powierzchni roślin. Proces migracji na ogół rozpoczyna się w drugiej połowie kwietnia (początek kwitnienia porzeczki), przy temperaturze około 10oC i trwa przez kilka tygodni (do 2 miesięcy). Początkowo na powierzchni pąków pojawiają się pojedyncze szpeciele a po 10-20 dniach ich liczba znacznie wzrasta. Jest to tak zwana masowa migracja wielkopąkowca, podczas której setki szpecieli tworzy na powierzchni pąków „biały nalot”. Podczas migracji wielkopąkowiec rozprzestrzenia się głównie z wiatrem i kroplami wody jak również znajdowano te roztocze na ciele mszyc, biedronek, pszczół. Zasiedlanie nowych pąków rozpoczyna się już kilka dni po rozpoczęciu migracji. Proces rozwoju nowej kolonii szkodnika w pąku odbywa się bardzo szybko. Samica żyje 3-6 tygodni, składając 50-100 jaj. W ciągu roku rozwija się kilka pokoleń szkodnika a rozwój jednego pokolenia trwa 2-3 tygodni. Zimą w każdym pąku można znaleźć nawet po kilkadziesiąt tysięcy roztoczy. Wielkopąkowiec porzeczkowy to mały roztocz robakowatego kształtu o długości ciała 0,15-0,2 mm. Jajo szklistobiałe owalne o średnicy około 0,05 mm.

Pierwsze objawy żerowania widoczne są już w czerwcu – lipcu, kiedy to zasiedlone pąki przybierają owalny kształt. W miarę rozwoju kolonii pąk zwiększa swoją objętość, przybierając kształt nabrzmiałego galasu. Objawy te najlepiej widoczne są bezpośrednio przed rozpoczęciem wegetacji roślin. Szkodnik ten atakuje tylko czarną porzeczkę. Bezpośrednia szkodliwość przejawia się tym, że: pąki silnie porażone nie rozwijają się i zasychają, porażone krzewy dają drobne, kwaśne nierównomiernie dojrzewające owoce, krzewy takie łatwo przemarzają, są infekowane przez patogeny. Pośrednia szkodliwość polega na tym, że roztocz przenosi groźną chorobę porzeczki, tzw. atawizm (rewersję) liści. Jest to jedyny znany wektor mikoplazmy spośród szpecieli. Patogena mogą przenosić wszystkie formy ruchliwe.

Na porzeczce czerwonej i białej występuje bliźniaczy gatunek Cecidophyopsis selachodon v. Eyndh. (fot. 6). Gatunek ten, o podobnym wyglądzie i biologii, powoduje mniejsze szkody i nie jest wektorem mikoplazm.

Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się roztoczy należy: sadzić zdrowe sadzonki, wycinać pędy z porażonymi pąkami (palić), zwalczanie na porażonej plantacji przeprowadza się w okresie ich migracji do nowych pąków.

Pełny program ochrony czarnej porzeczki z wykazem preparatów, dawek i wielu innych ważnych aspektów ich stosowania dostępny jest w Poradniku Ochrony Roślin Jagodowych 2019. Wydawnictwo to otrzymali wszyscy prenumeratorzy „Jagodnika”. Poradnik można zakupić również w naszym e-sklepie – kliknij i zamów.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here